२६ जानेवारी हा केवळ राष्ट्रीय सण नाही, तर भारतीय संविधानाने आपल्याला दिलेल्या अधिकार-कर्तव्यांची आठवण करून देणारा दिवस आहे. संविधान पुस्तकात वाचताना जसं वाटतं, तसं प्रत्यक्ष समाजात काम करताना त्याचा अर्थ वेगळ्याच पद्धतीने उमगतो. राष्ट्रीय सेवा योजनेत (NSS) सलग तीन वर्षे कार्य करताना मला हे प्रकर्षाने जाणवले.
NSS च्या माध्यमातून आम्ही स्वच्छता अभियान, मतदान जनजागृती, व्यसनमुक्ती, आरोग्य तपासणी, वृक्षारोपण, महिला सक्षमीकरण असे अनेक सामाजिक उपक्रम राबवले. या उपक्रमांत सहभागी होताना समाजातील वास्तव परिस्थिती जवळून पाहता आली. अनेक युवकांना आपले मूलभूत हक्क माहीत नाहीत, तर काहींना कर्तव्यांची जाणीवच नाही — ही मोठी समस्या जाणवली.
ग्रामीण भागात काम करताना मतदानाबाबत उदासीनता, शिक्षणाअभावी निर्माण होणारी असमानता, व्यसनांचे वाढते प्रमाण आणि महिलांविषयीची असंवेदनशीलता दिसून आली. तेव्हा लक्षात आलं की संविधान केवळ कायदा नाही, तर सामाजिक परिवर्तनाचे साधन आहे. पण ते साधन प्रभावी ठरते, जेव्हा युवक पुढाकार घेतो.
या कामातून मला स्वतःला बदल घडवता आला. केवळ भाषण देणारा युवक न राहता, प्रत्यक्ष कृती करणारा युवक होण्याची शिकवण NSS ने दिली. “अधिकार मागण्याआधी कर्तव्य पार पाडणे” हा संविधानाचा खरा संदेश अनुभवातून समजला.
आज सोशल मीडियावर मत मांडणं सोपं आहे; पण समाजात जाऊन प्रश्न समजून घेणं आणि त्यावर काम करणं ही खरी युवकांची भूमिका आहे. NSS मुळे संविधानाची मूल्ये — समता, बंधुता आणि न्याय — ही शब्दांत नव्हे तर कृतीत अनुभवता आली.
माझ्या मते, आजचा युवक जर संविधान जगू लागला, तर देश आपोआप मजबूत होईल. कारण संविधान टिकवायचं असेल तर ते साजरं नाही, तर आचरणात आणावं लागतं — आणि ही सुरुवात युवकांपासूनच होते.
मयूर गंगाधर हनवते
राष्ट्रीय सेवा योजना स्वयंसेवक
आनंद निकेतन महाविद्यालय, आनंदवन, वरोरा.
0 टिप्पण्या